Wirikuta: een pelgrimstocht naar de geboorteplaats van de zon
In de Mexicaanse staat San Luis Potosí ligt Wirikuta: een landschap van woestijnvlaktes, bergen en cactussen. Voor het inheemse Wixárika-volk is dit een van de heiligste plekken op aarde. Volgens hun scheppingsverhalen verscheen hier voor het eerst de zon. Jaarlijks reizen pelgrims naar dit gebied om de route van hun voorouders te volgen en hun verbinding met het land, hun gemeenschap en de oorsprong van het leven te vernieuwen.
Wie zijn de Wixárika?
De Wixárika, ook bekend als de Huichol, leven voornamelijk in de berggebieden van West-Mexico, onder andere in de staten Jalisco, Nayarit en Durango. Zij hebben een eigen taal en een levende spirituele traditie, waarin verhalen, ceremonies en kennis van generatie op generatie worden doorgegeven.
In hun wereldbeeld zijn mensen, dieren, planten en voorouders nauw met elkaar verbonden. Bergen, bronnen en andere plekken in het landschap hebben een eigen betekenis. De relatie met deze plekken wordt onderhouden door gebeden, offers en het telkens opnieuw afleggen van de heilige routes.
Wat is Wirikuta?
Wirikuta is een uitgestrekt heilig gebied rond de Sierra de Catorce en de omliggende woestijnvlaktes, nabij Real de Catorce. Het maakt deel uit van de grotere Chihuahuawoestijn.
Binnen dit gebied ligt Cerro Quemado, een berg die een bijzondere plaats inneemt in de Wixárika-traditie. Volgens hun overlevering kwam hier de zon voor het eerst op. Wirikuta omvat echter veel meer dan deze berg: ook de bronnen, planten, dieren en andere heuvels behoren tot het heilige landschap.
De geboorte van de zon is onderdeel van hun verhaal over het ontstaan van de wereld. Door naar Wirikuta te reizen, bezoeken de pelgrims de plaatsen waar deze oorsprongsverhalen zich afspelen. Zo blijft de verbinding met het begin van het leven aanwezig in de wereld van vandaag.
De jaarlijkse pelgrimstocht
De tocht naar Wirikuta voert langs verschillende heilige plaatsen. De bredere Wixárika-route verbindt locaties over meer dan vijfhonderd kilometer, verspreid over vijf Mexicaanse staten. Onderweg worden ceremonies gehouden en offers achtergelaten.
De pelgrims worden begeleid door spirituele leiders, vaak aangeduid als mara’akate. Verhalen, gebeden, zang en rituele handelingen geven betekenis aan de reis. Ouderen dragen daarbij hun kennis over aan jongere generaties. De pelgrimstocht draagt zo ook bij aan het voortleven van de taal, de cultuur en de band met het land.
De reis heeft betekenis voor de hele gemeenschap. De ceremonies onderhouden de relaties met de voorouders en de natuur, en zijn verbonden met het welzijn van de mensen en de landbouwcyclus. Het verzamelen van peyote en het ceremoniële gebruik ervan maken deel uit van deze bredere traditie.
Peyote: de heilige cactus
Peyote, met de wetenschappelijke naam Lophophora williamsii, is een kleine cactus zonder stekels. Hij bevat mescaline, een psychedelische stof die de waarneming en het bewustzijn kan veranderen. De Wixárika noemen de cactus hikuri.
Binnen hun traditie heeft hikuri een heilige betekenis. De cactus wordt ceremonieel gebruikt om visioenen te ontvangen en contact te zoeken met voorouders en godheden. De betekenis ervan is verweven met de verhalen, rituelen en het landschap van Wirikuta.
Een belangrijke figuur in deze verhalen is Kauyumari, het Blauwe Hert. Het hert wijst de weg naar het heilige gebied en is nauw verbonden met peyote. Ook maïs speelt een centrale rol. Hert, maïs en peyote behoren tot de belangrijkste elementen van het Wixárika-wereldbeeld.
Een levende traditie
De pelgrimstocht naar Wirikuta wordt tot op de dag van vandaag voortgezet. In 2025 werd de Wixárika-route langs de heilige plaatsen naar Wirikuta opgenomen op de UNESCO-Werelderfgoedlijst. Die erkenning onderstreept de bijzondere samenhang tussen cultuur, spiritualiteit en natuur.
Het behoud van dit landschap is essentieel voor het voortbestaan van de traditie. Mijnbouw, veranderingen in landgebruik en ongepast toerisme kunnen de heilige plaatsen en de toegang ertoe onder druk zetten.
In Wirikuta komen een landschap en een oorsprongsverhaal samen. De jaarlijkse terugkeer geeft dat verhaal telkens opnieuw betekenis: door te reizen, te bidden, offers te brengen en kennis door te geven, onderhouden de Wixárika hun verbondenheid met de plek waar volgens hun traditie de eerste zon opkwam.
